در کلاهبرداری کسی که مال خود را در اختیار دیگری قرار میدهد در نتیجه اغفال و فریب و در یک کلام گول خوردن مالش را در اختیار دیگری قرار میدهد، به نحوی که اگر «مانور متقلبانه» نبود اصلاً مالش را در اختیار شخص دیگر قرار نمیداد، اما در خیانت در امانت تقلب و فریبی در کار نیست، بنابراین در جاییکه مجرم با سوءنیت اقدامات متقلبانهای انجام دهد تا خود را پیش دیگری امانتدار واقعی نشان دهد و دیگری هم به تصور امانتدار بودن فرد مالش را در اختیار او قرار دهد، جرم کلاهبرداری بدون شک محقق است.
در کلاهبرداری مجرم باید قصد سودبردن از جرم را داشته باشد یا کسی که مدنظر اوست باید از جرم سود ببرد و صرف قصد وارد کردن ضرر به قربانی جرم کافی نیست ولی در خیانت در امانت همین که قصد وارد کردن ضرر به صاحب مال یا متصرف وجود داشته باشد، کافی است، بنابراین امینی که مال مورد امانت را عمداً تلف میکند، مرتکب خیانت در امانت میشود هر چند خودش سودی نمیبرد.
در کلاهبرداری همین که مجرم مال را بگیرد، جرم محقق میشود، اما در خیانت در امانت پس از گرفتن مال باید اعمالی مانند تصاحب، تلف کردن، استفاده و گم کردن انجام شود تا بگوییم جرم محقق شده است.
مجازات خیانت در امانت هم با کلاهبرداری متفاوت است و مسلماً مجازات کلاهبرداری شدیدتر است. مجازات خیانت در امانت شش ماه تا سه سال زندان دارد، اما مجازات کلاهبرداری اگر ساده باشد یک تا هفت سال حبس و اگر مشدد باشد، دو تا ۱۰ سال زندان دارد. طبیعی است که مجازات کلاهبرداری بیشتر است.
با توجه به مواردی که بیان شد، یک عمل نمیتواند همزمان هم کلاهبرداری باشد و هم خیانت در امانت. در کلاهبرداری حتماً باید مانور متقلبانه باشد و فریب خورده ناشی از این اقدامات مالش را به دیگری بدهد درحالیکه خیانت در امانت چنین نیست و مانور متقلبانهای اتفاق نمیافتد و مالک با رضایت مالش را در اختیار دیگری قرار میدهد. البته باید این نکته را هم بیان کنیم که ممکن است عمل واحد نسبت به یک فرد خیانت در امانت باشد و نسبت به فرد دیگر کلاهبرداری یا انتقال مال غیر باشد. مانند اینکه کسی مال سپرده شده از سوی شخص «الف» به او را با وانمود اینکه متعلق به خود اوست به شخص «ب» بفروشد. در اینصورت نسبت به شخص «الف» خیانت در امانت و نسبت به شخص «ب» انتقال مال غیر است.
موضوع جرم خیانت در امانت، مال یا وسیله به دست آوردن مال (سفته، چک، قبض و نظایر آن) است، بنابراین وقتی شما فرزندتان را به کسی میسپارید و او از برگرداندن طفل خودداری میکند، عمل او خیانت در امانت نیست و میتوانید طبق ماده ۶۳۲ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) او را تعقیب نمایید. در کلاهبرداری سپردن مال را نداریم، اما در خیانت در امانت این مورد از ارکان تحقق جرم خیانت در امانت است. البته خیانت در امانت با کلاهبرداری تفاوتهای جزئی و مصداقی دیگری هم دارد.
